Vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, hay còn gọi là Tết Đoan Ngọ, nhiều gia đình Việt thường làm lễ cúng tổ tiên với những món truyền thống, trong đó không thể thiếu bánh ú. Nhưng tại sao lại chọn bánh ú, chứ không phải món khác? Hãy cùng Lorca khám phá lý do tại sao mùng 5 tháng 5 lại cúng bánh ú qua những góc nhìn văn hóa, y học dân gian và tín ngưỡng truyền thống nhé!

Xem thêm:

• Tết Đoan Ngọ có phải thắp hương không?

Tết Đoan Ngọ là gì?

Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày Tết truyền thống quan trọng của người Việt. Tết Đoan Ngọ rơi vào ngày 5/5 âm lịch hằng năm. Đây là thời điểm giao mùa, nắng nóng đỉnh điểm, cơ thể dễ sinh bệnh, cây cối dễ bị sâu hại.

Người xưa quan niệm rằng, ngày này cần ăn uống các món có tính thanh lọc. Có tác dụng tiêu độc, để giết sâu bọ trong người, giữ gìn sức khỏe giữa năm. Và bánh ú chính là một phần không thể thiếu trong ý nghĩa đó.

Tại sao mùng 5 tháng 5 lại cúng bánh ú?

1. Bánh ú giúp thanh lọc cơ thể

Bánh ú thường được làm từ gạo nếp ngâm nước tro rơm, gói trong lá dong, lá tre và đem luộc. Gạo sau khi ngâm có màu vàng trong, dẻo nhẹ, thơm mát.

Theo dân gian, nước tro rơm có tính mát, giúp thanh nhiệt, dễ tiêu hóa. Khi thời tiết nóng bức, ăn bánh ú giúp nhẹ bụng, tránh đầy hơi, nóng trong người.

Vì vậy, trong ngày Tết Đoan Ngọ – khi cơ thể dễ nhiễm độc tố – ăn bánh ú chính là cách “giết sâu bọ”, làm mát bên trong.

2. Hình dáng và cách gói bánh mang ý nghĩa trừ tà

Bánh ú được gói thành hình chóp nhọn, buộc dây chặt. Theo quan niệm dân gian, hình chóp có khả năng trấn áp tà khí, giúp xua đuổi điều xui rủi.

Cúng bánh ú không chỉ là để ăn, mà còn là lễ vật dâng lên tổ tiên, cầu mong bình an, khỏe mạnh và may mắn cho gia đình. Hình dáng chóp nhọn ấy giống như ngọn núi vững chãi, tượng trưng cho sự ổn định, bền vững.

3. Tục cúng bánh ú bắt nguồn từ truyền thuyết Khuất Nguyên

Tục cúng bánh ú vào ngày 5/5 còn bắt nguồn từ câu chuyện về Khuất Nguyên – một vị trung thần thời Chiến Quốc (Trung Quốc). Ông uất ức vì đất nước suy tàn nên gieo mình xuống sông Mịch La.

Dân chúng thương tiếc, liền gói cơm nếp bọc trong lá tre, thả xuống sông để cá không ăn thi thể ông. Lâu dần thành tục lệ. Khi du nhập vào Việt Nam, phong tục này được Việt hóa thành món bánh ú. Bánh này tượng trưng cho lòng thành, sự tưởng nhớ và ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Các loại bánh ú thường gặp trong ngày Đoan Ngọ

Tùy từng vùng miền, bánh ú có nhiều biến tấu khác nhau:

• Miền Bắc: Bánh ú tro không nhân, mềm dẻo, thường ăn với mật mía. Mùi thơm nhẹ, vị ngọt thanh.

• Miền Trung: Dùng gạo nếp hảo hạng, có thể có nhân đậu xanh, chuối hoặc không nhân.

• Miền Nam: Thích bánh ú nhân chuối hoặc nhân mặn có thịt, tôm, trứng muối. Mỗi chiếc bánh thường nhỏ xinh, vừa tay cầm.

Dù khác nhau về hương vị, bánh ú ở mọi miền đều mang chung một ý nghĩa: giữ gìn sức khỏe, cầu an lành.

Ngoài bánh ú, mâm cúng Đoan Ngọ có gì?

Mâm cúng Tết Đoan Ngọ thường gồm:

• Bánh ú tro: Chính phẩm không thể thiếu.

• Cơm rượu nếp: Ăn sau khi cúng, giúp tiêu diệt vi khuẩn, giun sán trong cơ thể.

• Trái cây theo mùa: Mận, vải, dưa hấu, chuối… tượng trưng cho lộc trái đầy nhà.

• Hương, hoa, trà, rượu: Tạo nên không khí trang trọng, thiêng liêng.

Mâm cúng đơn giản nhưng đủ đầy, thể hiện tấm lòng biết ơn tổ tiên, mong cầu sức khỏe, bình an cho cả năm.

Tại sao mùng 5 tháng 5 lại cúng bánh ú? Vì đây không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là biểu tượng của sự thanh tẩy, xua đuổi tà khí, gắn liền với truyền thuyết đầy nhân văn. Bánh ú hiện diện trong mâm cúng Tết Đoan Ngọ như một cách gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời nhắc nhở chúng ta sống khỏe, sống lành.

Tìm hiểu thêm: Tính năng chống trào an toàn tuyệt đối trên bếp từ LCI 816 plus